نمايش‌هاي زندگي‌نامه‌اي معمولاً به واسطه آن‌ که زير قضاوت مستندات قرار مي‌گيرند و از طرفي در معرض آسيب‌ها و کاستي‌هاي محدود پردازش درام هستند، آثار دشوار و حساسي به نظر مي‌رسند. خيلي سخت است که يک تئاتر زندگي‌نامه‌اي هم به زندگي قهرمان و دنياي او وفادار بماند و هم اين که اصول و قواعد درام را به صورت نامحدود در پرداخت و اجرايش اعمال کند. اما منيژه محامدي امسال پس از اجراي دشوار نمايش ساختار گريز"تبرئه شده" بار ديگر با نمايش دشواري درباره زندگي يکي از مشاهير و نوابغ موسيقي جهان به تالار اصلي تئاترشهر آمده است.
زندگي ولفگانگ آمادئوس موتسارت با همه نبوغ و استعدادي که اين آهنگساز بزرگ آلماني داشته است، با وجود خلق شاهکارهاي موسيقي جهان و به واسطه اخلاق فردي و خصلت خاص اجتماعي موتسارت سرشار از ايده‌ها و موقعيت‌هاي بالقوه دراماتيک است و شايد همين ويژگي پيتر شفر را به نوشتن نمايشنامه‌اي درباره اين نابغه بزرگ موسيقي ترغيب کرده است. اما با وجود اين نمي‌خواهم قضاوتي درباره ضرورت اجراي اين نمايش براي مخاطب ايراني، ميزان علاقه و آگاهي تماشاگر به موضوع، نياز سنجي دريافت‌‌گر و... داشته باشم. آن چه در اين مطلب به آن مي‌پردازم بيشتر پيرامون ساختار دراماتيک روايت داستان و شکل اجراي نمايش توسط منيژه محامدي است.
اجازه بدهيد از اين جا شروع کنيم که"آمادئوس" چگونه به طرح بافت دراماتيک و پرداخت اکت و عمل نمايشي(مهمترين مولفه تئاتر) در ساختارش رسيده است. محور چالش‌هاي دراماتيک در نمايش محامدي چالش ميان نبوغ قهرمان(موتسارت) با ناتواني يک ضدقهرمان(آنتونيوسالي يري) است. به همين دليل سالي يري در بستر رويدادهاي نمايشي به عنوان يک طرف مبارزه به راوي قصه زندگي و چالش‌هاي زندگي موتسارت مي‌پردازد. همين خروج ضد قهرمان از داستان و قرار گرفتن او در گوشه يا پيشاني صحنه به عنوان راوي به نظر يکي از کاستي‌هاي دراماتيک نمايش محسوب مي‌شود. سالي يري در مقاطع متعدد و طولاني از رويداد نمايشي خارج مي‌شود، جريان روايت دراماتيک را قطع مي‌کند و به صورت مستقيم و بدون واسطه در مقابل تماشاگر به ارائه اطلاعات يا اعترافات در مورد مواجه‌اش با قهرمان مي‌پردازد. در حقيقت تبديل شدن او به راوي در حالي که خودش يک طرف چالش و مبارزه است(يا اين که بايد باشد) سنگيني درگيري و مواجهه نمايشي را به سمت خود نزديک مي‌کند.
از طرف ديگر مي‌دانيم که اکت نمايشي حاصل وقوع چالش و مبارزه ميان نيروهاي موافق و مخالف است. بايد کنشي وجود داشته باشد(تز) تا در مقابل اين کنش، واکنشي شکل بگيرد(آنتي تز) و از برخورد اين دو تعليق و درگيري موثر(سنتز) حاصل آيد. اما در"آمادئوس" اين تقابل قدرت‌ها هيچ گاه تبديل به عمل و اکت نمايشي نمي‌شود. دليل آن هم اين است که تنها رويکرد ساختار روايت به سمت خلق کنش‌هاي قوي از سوي ضد قهرمان(سالي يري) معطوف است و اين در حالي است که جهت واکنش‌ها نه در مقابل کنش، بلکه در راستاي آن است. بنابراين واکنش‌ها‌ بسيار ضعيف هستند، به عبارت ديگر حرکت قهرمان در جهت تقابل با حرکت ضد قهرمان نيست، بلکه همسو با آن است و نيرويي از سوي ضد قهرمان در جهت به عقب راندن قهرمان، مدام او را به عقب هل مي‌دهد. اين حرکت يک سويه و بدون واکنش از ابتدا تا انتهاي نمايش مدام ادامه پيدا مي‌کند و در نتيجه هيچ اکت و عمل استاندارد و دراماتيکي در نمايش اتفاق نمي‌افتد.
ممکن است اين جريان را با واقعيت زندگي قهرمان(موتسارت) مقايسه کنيم و توقع داشته باشيم که درام بخواهد قواعدش را بر جريان زندگي واقعي او منطبق کند. اما در اين صورت اين سوال پيش مي‌آيد که جايگاه تئاتر و ساختار دراماتيک در اين روايت زندگي‌نامه‌اي کجاست؟ پس مي‌توان توقع داشت که نمايش براي خلق و پرداخت رويدادهايش در پي کشف موقعيت‌هاي دراماتيک در زندگي قهرمان يا دستکاري نمايشي در آن‌ها باشد.
اگر رفتارهاي کودکانه و بي‌نظم موتسارت او را خلع سلاح کرده و در زندگي به عقب نشيني‌هاي مداوم وادار ساخته‌، بايد رويکرد ديگري را جهت خلق تقابل و کشمکش دراماتيک در ساختار نمايشنامه مورد توجه و تاکيد قرار داد.
موتسارت جوان به عنوان قهرمان نمايش ضعف‌ها و قوت‌هايي دارد که بايد محمل پرداخت نمايشي قرار گيرند. مجموعه ضعف‌هاي اين شخصيت را مي‌توان در ابتذال اخلاقي، حماقت‌هاي کودکانه، بي‌نظمي‌ها و آشفتگي‌هاي زندگي فردي و اشتباهات بزرگ اجتماعي خلاصه کرد. اما از سوي ديگر قوت‌هاي آمادئوس موتسارت در هنر او، استعداد و نبوغش در موسيقي مجموع مي‌شوند. پس براي تبديل کردن موتسارت به يک قهرمان با ويژگي‌هاي دراماتيک بايد اين ضعف‌ها و قوت‌ها را مورد توجه قرار داد.
ضعف‌ها و اشتباهات باعث نابودي و سقوط قهرمان مي‌شوند و در يک اثر زندگي‌نامه‌اي بايد وجود داشته باشند. اما از ديگر سو اين قوت‌ها و نبوغ قهرمان است که پيتر شفر و منيژه محامدي را به نوشتن متن و اجراي نمايش وادار کرده است. بنابراين به سادگي پيداست که قوت‌ها، استعدادها و نبوغ موتسارت بايد در مرکز توجه و محور رويدادهاي روايت قرار گيرند.